Ketentafeldeelnemers voorzichtig optimistisch, maar nog voldoende werk aan de winkel
Door Tanno Witkamp
Lees meer nieuws
Fair Pay geldt inmiddels voor Rijksgesubsidieerde instellingen en Rijksfondsen sinds vorig jaar als een norm. Toch is een eerlijk tarief voor zzp’ers nog lang niet altijd de realiteit. Welke verwachtingen en inzichten hebben de vertegenwoordigers van werkenden aan de fairPACCT-ketentafels over de implementatie van Fair Pay? De Creatieve Coalitie ondervroeg dertig deelnemers aan de ketentafels. Hoewel zij voorzichtig optimistisch zijn, is er ook nog voldoende werk aan de winkel aldus de ketentafeldeelnemers. "Maak Fair aantrekkelijk en Unfair onaantrekkelijk", luidt het advies.
Afgelopen jaren zijn vele ketentafels georganiseerd binnen het fairPACCT-programma van Platform ACCT. Aan deze ketentafels maken vertegenwoordigers van werkenden en werkverschaffers op sub-sectorniveau richtlijnen, rekentools en praktijkinstrumenten die helpen om Fair Pay concreet en toepasbaar te maken. Deze deelnemers zijn een rijke bron van kennis dus op het gebied van Fair Pay. De Creatieve Coalitie deelde daarom een uitgebreide vragenlijst met de vertegenwoordigers van werkenden aan de ketentafels. Dertig respondenten vulden de vragenlijst in. In dit artikel delen we de belangrijkste uitkomsten.
Fair Pay vraagt om cultuurverandering
De enquête laat een voorzichtig optimistisch beeld zien. Van de deelnemende ketentafeldeelnemers verwacht 54% dat de Fair Pay richtlijnen, tools of praktijkinstrumenten zoals ontwikkeld bij de ketentafels binnen afzienbare tijd (enigszins) de norm zijn geworden. Bovendien geeft 44% van de respondenten aan dat de richtlijnen of tools al actief door werkenden binnen de sub-sector worden gebruikt. Dat is hoopvol, maar de toepassing van Fair Pay is op dit moment nog onvoldoende om ook daadwerkelijk over een nieuwe ‘norm’ te spreken. In veel reacties klinkt dan ook hetzelfde terug: naleving en handhaving blijven een grote uitdaging.
Een deelnemer uit de popsector geeft aan dat Fair Pay niet alleen vraagt om extra financiële middelen (‘dat ook’), maar tevens om een mentaliteitsverandering: ‘We zijn gewend geraakt aan onderbetaling. We zijn gewend geraakt aan de boodschap: voor jou tien anderen. Dat is de norm geworden die we moeten veranderen.’
Ketentafeldeelnemers: maak Fair aantrekkelijk, Unfair onaantrekkelijk
Hoewel de respondenten geen overleg met elkaar hebben gehad voorafgaand aan de enquête, is hun boodschap aan de overheid en beleidsmakers verrassend uniform. Eén ketentafeldeelnemer weet het bijzonder goed te verwoorden: ‘Nu is Unfair Pay nog de norm en vaak ook de meest aantrekkelijke optie vanuit de opdrachtgever bezien. Dit moeten we met elkaar gaan omdraaien: maak Fair aantrekkelijk én Unfair onaantrekkelijk’.
Veelvoorkomende aanbevelingen van de respondenten om deze verandering te bewerkstelligen zijn:
1) Introduceer een “wortel en stok”
Zonder verplichting in subsidievoorwaarden, cao’s of convenanten blijft naleving (te) vrijblijvend. Respondenten noemen verplichtstelling via subsidies, cao’s en convenanten als de grootste kanshebbers om de Fair Pay-instrumenten daadwerkelijk normstellend te maken.
2) Alloceer extra financiële middelen
Veel werkverschaffers kunnen hogere tarieven niet structureel dragen binnen bestaande budgetten. Of ze ontvangen wél extra financiële middelen, maar deze worden niet besteed aan Fair Pay-tarieven. Dat leidt tot een bekende impasse. De respondenten roepen daarom geldschieters op: alloceer extra financiële middelen voor Fair Pay en maak dit toetsbaar en handhaafbaar.
3) Communicatie, communicatie, communicatie!
Veel deelnemers zien de praktijkinstrumenten als te technisch of bureaucratisch om toe te passen voor de sector. Dit werkt drempelverhogend, zowel voor kleine opdrachtnemers en opdrachtgevers als de werkenden zelf. De oproep is consistent: maak de instrumenten eenvoudiger en zichtbaarder. Een respondent formuleert het treffend: “Een kleurrijke online campagne met een herkenbare slagzin werkt beter dan een lang artikel op een informatieve website.”
Belangenorganisaties als schakel van papier naar praktijk
In de enquête krijgen belangenorganisaties een duidelijke rol toebedeeld. Deelnemers zien hen als schakel tussen werkenden, opdrachtgevers en financiers, en als partij die kan helpen om de stap van richtlijn naar toepassing te maken. In de reacties komen twee kerntaken steeds terug:
Informeren: uitleg, vertalen, leden actief ondersteunen en praktische hulpmiddelen aanbieden (bijvoorbeeld modelafspraken, checklists, sessies of vraaguren).
Afdwingen: druk organiseren richting financiers en subsidieverstrekkers, en naleving systematisch volgen, bijvoorbeeld via een laagdrempelig meldpunt.
Ook noemen verschillende respondenten dat de Fair Pay-richtlijnen minder vrijblijvend worden als lidmaatschap aan een beroepsorganisatie of vakbond gekoppeld wordt aan naleving van de richtlijnen.
Voorzichtig optimisme, maar werk aan de winkel
Hoewel een (krappe) meerderheid van de respondenten optimistisch is over de implementatie van de Fair Pay-richtlijnen, geven ze ook een duidelijk signaal af: zonder handhaving en borging blijven instrumenten vrijblijvend. ‘We moeten voorkomen dat het slechts mooie bedragen zijn op papier’, aldus een respondent.
De ketentafeldeelnemers delen verschillende aanbevelingen om van Fair Pay een duidelijke norm te maken:
Koppel toepassing van ketentafelinstrumenten aan subsidievoorwaarden en convenanten;
Investeer in een heldere implementatiecampagne met korte, visuele middelen per beroepsgroep;
Ondersteun werkverschaffers tijdelijk met een overgangs- of stimuleringsregeling om betalingspraktijken aan te passen;
Werk met pilots bij representatieve organisaties en laat de uitkomst monitoren;
Maak naleving zichtbaar, bijvoorbeeld met een eenvoudig label of herkenbare toets.
Input overhandigd aan het ministerie
De observaties en aanbevelingen van de ketentafeldeelnemers zijn gebundeld in een overzichtelijk advies: Zeven aanbevelingen om van Fair Pay een norm te maken. Dit advies is inmiddels overhandigd aan ambtenaren van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het advies dient ook een antwoord te geven op de eerder aangenomen motie Mohandis & Koops.
