Leren indexeren voor culturele en creatieve zzp’ers
Lees meer nieuws
De boodschappen worden duurder, de huren stijgen, en ook softwarelicenties en materiaal kosten meer. Het Centraal Planbureau (hierna: CPB) verwacht dat de prijzen in 2027 opnieuw stijgen, met 2,7%. Hoewel het CPB verwacht dat de cao-lonen met 3,8% stijgen volgend jaar, is dat voor de culturele en creatieve sector zeker geen gegeven. En niet onbelangrijk: zelfstandigen hebben geen cao-tafel waar zo'n verhoging voor hen automatisch wordt afgesproken. Het is aan jouzelf als zzp’er om je tarief te indexeren.
En daar gaat het vaak mis. Slechts 17% van de zzp'ers past namelijk jaarlijks het eigen tarief aan. Ruim de helft van de zzp’ers verhoogt alleen als de vraag naar hun werk toeneemt, terwijl de vaste lasten ondertussen gewoon doorstijgen. Dat is niet best. Je houdt daardoor jaarlijks steeds minder over, zonder dat er iets aan je werk is veranderd. Gelukkig kun je daar iets aan doen: leren indexeren. Volgens het CBS lagen de prijzen in augustus 2026 gemiddeld 3,3% hoger dan een jaar eerder.
Vier tips om dit najaar met indexeren aan de slag te gaan.
Tip 1: zet een vast moment in je agenda
Elk jaar op Prinsjesdag publiceert het CPB zijn raming voor het jaar erna. Vanaf half september ligt er dus een cijfer waarmee je kunt rekenen. Blok daar een middag voor in het najaar, en zet hem meteen voor de jaren daarna in je agenda. Dan wordt het een routineklus, net als de belastingaangifte.
Kijk dan meteen wat er sinds vorig jaar veranderd is. Welke vaste lasten stegen er? Wat investeerde je in apparatuur of scholing? En hoeveel betaalde uren haalde je werkelijk uit een werkweek? Dat laatste valt vaak tegen. Acquisitie, administratie en voorbereiding zijn onbetaalde uren die creatieve zzp'ers zelden doorrekenen. Zet ze een keer onder elkaar, dan zie je hoeveel ruimte je eigenlijk nodig hebt.
Tip 2: kijk verder dan het inflatiecijfer
Inflatie is een logisch vertrekpunt voor een herijking, maar ook niet de gehele rekensom. Dat het CPB voor 2027 zo'n 3% verwacht, betekent niet dat 3% ook voor jou het juiste percentage is. Misschien stegen jouw kosten juist harder. Misschien zijn je opdrachten zwaarder of specialistischer geworden, of lever je inmiddels werk waar je huidige tarief niet meer bij past.
» Pas op: gebruik de 3% van het CPB als ijkpunt en kijk daarnaast naar je eigen kosten en ontwikkeling. De ketentafels van fairPACCT hebben hun indexatieadviezen voor 2027 nog niet gepubliceerd. Zodra die er zijn, bieden ze een specifiek aanknopingspunt voor jouw vakgebied.
Tip 3: informeer je opdrachtgevers vóór de jaarwisseling
Kondig de verhoging van jouw tarieven in het najaar aan. Dat is netjes én strategisch: instellingen, bedrijven en producenten zetten in deze periode hun budgetten voor volgend jaar vast. Klop je pas in januari aan, dan is het geld misschien al wel verdeeld.
Houd bovendien je aankondiging kort: het nieuwe tarief, de ingangsdatum en waarom je gekozen hebt voor een hoger tarief (gestegen kosten, of de indexatieadviezen in je sector). Onthoud namelijk: je informeert, je vraagt niet om toestemming. Voor de meeste opdrachtgevers is een jaarlijkse indexatie doodnormaal. Hun eigen kosten stijgen immers ook.
Doe dit ook bij bestaande klanten. Alleen nieuwe klanten een hoger tarief rekenen voelt schappelijk, maar zo werk je op den duur het goedkoopst voor je trouwste opdrachtgevers. Een kleine jaarlijkse verhoging is bovendien makkelijker uit te leggen dan één grote inhaalslag.
Tip 4: je indexeert niet alleen voor jezelf, maar ook voor een eerlijke sector
Indexeren gaat over meer dan een paar procent extra op je factuur. Het draait uiteindelijk om Fair Pay. Een eerlijk tarief betaalt niet alleen de doorlopende rekeningen, maar maakt ook een vakantie mogelijk, een nieuwe laptop als de oude sneuvelt, en iets opzij voor ziekte of pensioen. Precies die ruimte verdwijnt als een tarief jarenlang gelijk blijft.
"Een tarief dat drie jaar hetzelfde blijft, is bij stijgende kosten in feite drie jaar op rij verlaagd", zegt Nanja van Rijsse, kennisadviseur van De Creatieve Coalitie. "Vaak is dat geen bewuste keuze, het overkomt zzp'ers. Voor werknemers worden aan de cao-tafel afspraken gemaakt over loonstijging. Als zzp'er moet je er zelf achteraan."
