Uitzoomen loont: Sta als maker af en toe stil bij je bedrijf
Lees meer nieuws
Een instabiel inkomen, afhankelijkheid van opdrachtgevers en de opkomst van generatieve AI: veel culturele en creatieve zzp'ers staan onder druk. Van de zelfstandige kunstenaars noemt 48 procent de onzekerheid over het eigen inkomen (zeer) belastend, tegen 37 procent van alle zzp'ers (CBS, Monitor Kunstenaars 2025). Ondertussen hol je van opdracht naar opdracht, want de deadline van vandaag voelt altijd urgenter dan de koers van volgend jaar. Die marktomstandigheden verander je niet van de ene op de andere dag. Wat je wel kunt doen, is nagaan hoe jouw onderneming erin staat. Hoe afhankelijk ben je, waar heb je ruimte om bij te sturen? En misschien wel de belangrijkste vraag: doe je nog het werk dat je wílde doen?
Om je dit najaar te helpen vooruitblikken, zetten we vijf vragen op een rijtje voor je reflectiedag.
Klopt mijn tarief?
Zet je omzet van het afgelopen jaar naast je kosten en deel wat overblijft door je gewerkte uren, inclusief de uren voor acquisitie en administratie. Dát is je werkelijke uurtarief. Leg het naast wat gangbaar is in je vakgebied. Check het met de Tariefchecker van de Kunstenbond of reken via digiPACCT een cao-salaris om naar een fair zzp-tarief. En plan je jaarlijkse indexering meteen in.
Klopt mijn spreiding?
Kijk niet alleen naar hoeveel omzet je maakt, maar ook naar wie die omzet betaalt. Leun je te veel op één opdrachtgever? Volgens het CBS heeft 18 procent van de kunstenaars en 20 procent van de overige creatieve beroepen één opdrachtgever, of één die minstens driekwart van de inkomsten levert. Geldt dit ook voor jou? Denk dan na over het verbreden van je klantenbestand: welk soort klanten wil je erbij, en van welke wil je op termijn af?
Klopt mijn verhaal?
Je portfolio is je acquisitie. Haal oud werk eruit, zet je beste werk vooraan en check of het laat zien welke opdrachten je wílt doen, niet welke je toevallig het laatst kreeg. Denk ook na over een korte pitch. Wie ben je, wat doe je, en voor wie? Zo heb je alvast een verhaal klaar voor als je op een najaarsborrel een potentiële opdrachtgever tegenkomt.
Klopt het ook voor mijzelf?
Cijfers zijn meetbaar, maar plezier niet op een dergelijke manier. Ga na welke opdrachten je energie gaven en welke juist energie kostten. Kijk ook naar je (mentale) gezondheid: klopt je werk-privébalans nog? Heb je tijd om tot rust te komen? Of heb je iets te veel ‘energy takers’ als opdrachtgever?
Wat wil ik veranderen?
Vier keer kijken naar hoe het is, is nog geen plan… Kies drie dingen die je komend jaar dus echt anders wilt gaat doen en maak een actielijst voor de eerste stappen die je daarvoor zet. Dat kan een nieuwe opdrachtgever zijn die je actief gaat benaderen. Het kan zijn een tarief dat je bij je volgende opdracht wilt verhogen. Of een portfolio dat je wilt opschonen of een vrije week die je nu al vastzet. Zet er in ieder geval bij wanneer je die eerste stap zet en wat je ervoor nodig hebt: een middag tijd, een gesprek met een collega, of advies van je beroepsorganisatie. Sommige dingen regel je in een uur, andere dingen kosten een jaar. Zolang je weet waar je aan werkt, is dat echter niet het einde van de wereld.
Ten slotte
Heb je de vragen beantwoord, schrijf het dan op. Twee A4'tjes volstaan: waar je nu staat, waar je over een jaar wilt staan en wat je daarvoor gaat doen. Zet er een datum op en plan meteen een moment in het voorjaar om er opnieuw naar te kijken. Zo houd je grip op je onderneming.
En onthoud: bij de vragen hierboven hoef je het niet alleen uit te zoeken. Beroeps- en belangenorganisaties delen kennis over contracten, helpen je als het misgaat met een opdrachtgever en organiseren bijeenkomsten die je verder helpen met je netwerk en onderneming. Ook onderhandelen ze over algemene tarieven en voorwaarden. Door je aan te sluiten oefen je als maker direct invloed uit op de marktomstandigheden en verzeker je jezelf van hulp waar nodig. Via DeAansluitwijzer.nl vind je in een paar stappen welke organisatie bij jouw beroep goed past.
Dus onthoud: sluit je aan en sta samen sterk!
