AI-bedrijven moeten makers betalen, zegt Raad voor Cultuur
Lees meer nieuws
Het kabinet moet zo snel mogelijk werk maken van een contentheffing voor aanbieders van generatieve AI. Dat is één van de belangrijkste aanbevelingen van de Raad voor Cultuur in het rapport Kunstzinnig boven kunstmatig. De Raad onderstreept dat kunstmatige intelligentie geen neutrale technologie is, maar een technologie die in hoge mate gebouwd is op het werk van makers uit de culturele en creatieve sector, vaak zonder toestemming of vergoeding. De Creatieve Coalitie is groot voorstander van zo’n heffing. Eerder pleitte de Coalitie, in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2025 en richting de formatie, al voor een AI-heffing. “Het is cruciaal dat het kabinet zo snel mogelijk een heffing invoert op AI-inkomsten die vervolgens terugvloeien naar makers in de sector. Dit dossier moet chefsache worden”, aldus Thomas Drissen, directeur van De Creatieve Coalitie.
De urgentie is groot
Onlangs verscheen het langverwachte rapport van de Raad voor Cultuur. In aanloop naar het advies sprak de Raad met tientallen deskundigen en experts uit het veld, waaronder meermaals met De Creatieve Coalitie en diens leden.
Het advies is helder: AI is nu te veel in handen van een klein aantal kapitaalkrachtige bedrijven die vooral uit zijn op macht en winst, met waarden die botsen met Europese publieke waarden. De hoofdboodschap van de Raad: de culturele en creatieve sector moet de regie en zeggenschap terugkrijgen over hoe deze technologie zich ontwikkelt.
Een heffing voor makers
De Raad ordent zijn aanbevelingen langs drie pijlers: het versterken van creativiteit, het werken aan een weerbare en veerkrachtige sector, en het verstevigen van de culturele en creatieve arbeidsmarkt.
Eén van de meest concrete aanbevelingen is de invoering van een contentheffing voor AI-aanbieders die generatieve systemen op de Nederlandse markt brengen. AI-bedrijven moeten volgens de Raad wettelijk verplicht worden om te betalen wanneer hun systemen creatieve content genereren. Die vergoeding is bedoeld als collectieve compensatie voor het gebruik van culturele data bij AI-training. De opbrengsten moeten ten goede komen aan makers en de creatieve sector, bijvoorbeeld rechtstreeks via bestaande collectieve beheersorganisaties, of via een AI-cultuurfonds dat projecten van makers ondersteunt.
Daarnaast adviseert de Raad een stimuleringsprogramma Naar een Europese AI-cultuur, waarin de culturele sector, overheid, wetenschap en bedrijfsleven samenwerken aan publieke, waardengedreven alternatieven voor bestaande AI-technologie. Ook pleit de Raad voor een regeringscommissaris AI, die ervoor moet zorgen dat het rijksbrede AI-beleid samenhangender wordt en niet versnipperd raakt over verschillende departementen.
“Om het creatief auteurschap te waarborgen moet het auteursrecht van makers goed worden beschermd, en het gebruik door anderen eerlijk wordt vergoed.”
— Raad voor Cultuur, Kunstzinnig boven kunstmatig (2026)
AI draait op het werk van makers
AI-modellen worden getraind op culturele data. Dat is alle creatieve content die in de loop der eeuwen door schrijvers, schilders, ontwerpers, fotografen, musici, acteurs en andere makers tot stand is gebracht. Vervolgens verdienen AI-bedrijven geld met systemen die op dat materiaal draaien: materiaal dat vaak zonder toestemming of vergoeding is gebruikt, en dikwijls afkomstig blijkt uit illegale databronnen. Of zoals de Auteursbond het in een recente campagne kernachtig samenvat: AI = Jatwerk.
De Raad voor Cultuur stelt dat deze culturele data een immense culturele en maatschappelijke waarde vertegenwoordigen en dat makers recht hebben op vergoeding. Het heffen ten gunste van makers is tevens de oplossingsrichting die De Creatieve Coalitie eerder bepleitte.
“Creatives zijn geen passieve toeschouwers die machteloos toezien hoe hun werk gratis wordt gebruikt om AI te trainen. Ze zijn een onmisbare bron van waarde voor techbedrijven en verdienen een stevige stem in het vormgeven van deze technologie. Het is hoog tijd dat die stem gehoord wordt en dat die waarde eerlijk wordt beloond.”
— Thirsa van Til, ACT Acteursbelangen en lid van de begeleidingscommissie AI-enquête van De Creatieve Coalitie
Ook een arbeidsmarktvraagstuk
Eind 2025 onderzocht De Creatieve Coalitie samen met de Boekmanstichting de effecten die AI nu al heeft op de beroepspraktijk, het werk en het inkomen van makers en andere werkenden in de culturele en creatieve sector. Dat onderzoek vormde een belangrijke basis voor het rapport van de Raad. Uit het onderzoek kwam naar voren dat één op de vijf zzp'ers nu al rapporteert dat zijn of haar inkomen is gedaald als gevolg van AI. Waar sommigen de vruchten plukken van het toepassen van AI, zien bepaalde beroepsdisciplines het aantal opdrachten teruglopen of zelfs verdampen.
Daarmee is AI niet alleen een auteursrechtelijk vraagstuk, maar ook een arbeidsmarktvraagstuk. De Raad benadrukt daarom dat werkenden in de culturele en creatieve sector zich gezamenlijk moeten organiseren en zoveel mogelijk met één stem moeten spreken. Ook pleit de Raad voor scholing en bijscholing via Werktuig PPO, en voor meer aandacht voor jong talent.
Niet wachten, maar handelen
De urgentie is groot, zo stelt de Raad. AI beïnvloedt nu al de beroepspraktijk, het verdienvermogen en de onderhandelingspositie van makers. Daarom adviseert de Raad voor Cultuur aan de overheid om zo snel mogelijk werk te maken van een contentheffing. Wie verdient aan generatieve AI, moet bijdragen aan de makers op wier werk die technologie is gebouwd.
De verantwoordelijkheid ligt bovendien niet alleen bij grote AI-bedrijven. Ook opdrachtgevers, producenten, platforms, omroepen, uitgevers, fondsen en instellingen moeten zich rekenschap geven van de waarde van menselijke creativiteit. De Raad pleit daarom voor ketenverantwoordelijkheid en afspraken met het bedrijfsleven om menselijke creativiteit niet klakkeloos te vervangen door AI-output.
De Raad voor Cultuur onderstreept met dit advies waar De Creatieve Coalitie al geruime tijd met grote urgentie op aandringt. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft aangegeven begin 2027 met een reactie te zullen komen op het rapport.
Wil je zelf bekijken wat het advies van de Raad voor Cultuur inhoudt, of onze onderzoeksresultaten nog eens nalezen? Meer informatie vind je hier:
