Zzp’er? Zo gebruik je de regels rond schijnzelfstandigheid in je voordeel
Lees meer nieuws
Wie als zzp’er zoekt naar ‘hoe voorkom ik schijnzelfstandigheid?’ belandt al snel in een woud van waarschuwingen. Opdrachtgevers zouden geen zelfstandigen meer durven inhuren en de regels zijn complex. Maar één perspectief blijft vaak onderbelicht: de handhaving kan jouw positie als zelfstandige ook versterken.
De toegenomen alertheid bij opdrachtgevers biedt namelijk ook een aanleiding om opnieuw te onderhandelen over de inrichting van je opdracht, je professionele vrijheid en natuurlijk je beloning. In dit artikel leggen we uit hoe je dat aanpakt.
De Belastingdienst kijkt vooral naar de opdrachtgever
Sinds 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid. Dat betekent dat de Belastingdienst direct kan optreden als iemand op papier zzp’er is, maar in de praktijk als werknemer werkt.
De controles zijn in eerste instantie gericht op opdrachtgevers. Stelt de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vast, dan is de conclusie dat de zzp’er voor die opdracht feitelijk als werknemer werkte. De opdrachtgever had diegene dus als werknemer moeten behandelen en loonheffingen moeten afdragen. Daarom moet de opdrachtgever dat mogelijk alsnog doen en de loonadministratie met terugwerkende kracht aanpassen. Wie bewust de regels overtreedt, kan sinds 2026 ook een boete krijgen. Ook voor jou als zzp’er kan een verkeerde beoordeling gevolgen hebben voor de inkomstenbelasting en btw. De directe financiële en administratieve gevolgen zijn voor de opdrachtgever doorgaans echter groter. Dat verklaart de toegenomen alertheid.
Sommige opdrachtgevers reageren door helemaal geen zzp’ers meer in te huren. Dat is in veel gevallen onnodig. De betere vraag is: hoe richt je deze opdracht zo in dat die echt door een zzp’er kan worden uitgevoerd?
Nieuwe contracten en betere gesprekken
De Creatieve Coalitie vroeg haar lidorganisaties welke gevolgen zij in de praktijk zien van de handhaving. Van de 36 organisaties die deze vraag beantwoordden, ziet 47 procent dat opdrachtgevers vaker met nieuwe of aangepaste overeenkomsten willen werken. Daarnaast ziet één op de vijf respondenten dat opdrachtgevers vaker het gesprek aangaan met zzp’ers over goed opdrachtgeverschap. Met andere woorden: de handhaving wordt in de sector nu al aangegrepen om de samenwerking professioneler in te richten en de zelfstandige positie van zzp’ers beter te borgen.
Krijg je een nieuwe overeenkomst voorgelegd? Zie die dan niet als een voldongen feit. Een opdrachtgever die schijnzelfstandigheid wil voorkomen, heeft er zelf belang bij dat jouw vrijheid als zzp’er niet alleen op papier staat, maar ook in de praktijk bestaat.
Gebruik het gesprek om betere afspraken te maken
Het is belangrijk om te beseffen dat niet alleen de afspraken op papier tellen, maar vooral hoe je in de praktijk werkt. Je kunt in een contract nog zo duidelijk vastleggen dat je zelfstandig werkt, maar als je feitelijk als werknemer wordt behandeld, kan alsnog sprake zijn van loondienst. De Belastingdienst kijkt daarbij onder meer naar hoeveel vrijheid je hebt, hoe de afspraken en je beloning tot stand komen, welk financieel risico je loopt en hoe je je als ondernemer gedraagt.
Dat geeft je concrete aanknopingspunten voor het gesprek:
Spreek een duidelijke, afgebakende opdracht en waar mogelijk een concreet resultaat af.
Leg vast welke professionele vrijheid jij hebt. Artistieke, redactionele of productionele afstemming is niet automatisch leiding van een werkgever. Wel moet duidelijk zijn dat jij je vak zelfstandig kunt uitoefenen.
Onderhandel over je tarief en voorwaarden. Denk ook aan voorbereiding, repetities, wijzigingen, annulering, reis- en materiaalkosten en de betalingstermijn.
Maak duidelijk dat je voor andere opdrachtgevers kunt werken en voorkom onnodige bepalingen die je daarin beperken.
Bespreek welke risico’s redelijkerwijs bij jouw ondernemerschap horen en welke verantwoordelijkheid bij de opdrachtgever blijft. Ondernemerschap is geen vrijbrief om ieder risico bij jou neer te leggen.
Onder andere de ruimte om over je beloning te onderhandelen is voor de Belastingdienst relevant. Een opdrachtgever die jouw zelfstandige positie serieus neemt, kan niet volstaan met een eenzijdig standaardcontract en een tarief waarover niet te praten valt.
Maak er geen papieren toneelstuk van. Een fraai contract helpt niet als je in de praktijk hetzelfde werkt als werknemers en nauwelijks vrijheid hebt. Werk je feitelijk als werknemer? Dan kun je je ook op het standpunt stellen dat je recht hebt op een arbeidsovereenkomst. Daar kunnen rechten bij horen zoals vakantiegeld, loondoorbetaling bij ziekte, ontslagbescherming en mogelijk pensioenopbouw. In dat geval is schijnzelfstandigheid dus niet iets wat jij moet helpen verhullen, maar juist een reden om loondienst op te eisen.
Werk je voor €38 per uur of lager? Dan heb je een sterke positie
Vanaf 31 december 2026 geldt voor zzp’ers die € 38 per uur of minder verdienen, exclusief btw, een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst. Je bent dan overigens niet automatisch werknemer: je moet vanaf die datum zelf een beroep doen op dat rechtsvermoeden. Vervolgens moet de opdrachtgever aantonen dat er géén arbeidsovereenkomst bestaat. Zo kunnen laagbetaalde zzp’ers eenvoudiger hun positie opeisen.
Werk je structureel rond of onder deze grens? Bespreek dan opnieuw je tarief en opdracht. €38 is geen aanbevolen zzp-tarief, maar een grens voor extra bescherming. In onze sector zijn voorbereiding, acquisitie, reistijd en periodes zonder werk immers vaak niet declarabel.
Wie meer dan €38 per uur verdient, is overigens niet automatisch veilig voor schijnzelfstandigheid. Het tarief is slechts één onderdeel van de beoordeling.
De Zelfstandigenwet: ondernemerschap als vertrekpunt
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid werkt ondertussen hard aan een nieuwe wet: de Zelfstandigenwet. De Creatieve Coalitie denkt actief over deze wet met de ambtenaren mee. De precieze regels staan nog niet vast, maar de beoogde opzet wordt steeds duidelijker. Deze nieuwe Zelfstandigenwet zou per 1 januari 2028 moeten ingaan.
De Zelfstandigenwet moet in de toekomst een soort snelroute bieden. Eerst wordt gekeken of je je aantoonbaar als ondernemer gedraagt, bijvoorbeeld doordat je zichtbaar bent in de markt, ondernemersrisico loopt en je bedrijfsvoering op orde hebt. Daarna wordt de concrete opdracht beoordeeld. Heb je voldoende vrijheid om het werk te organiseren en werk je echt voor eigen rekening en risico? En voldoe je aan beide toetsen? Dan moet het voor jou als zzp’er en ook voor je opdrachtgever snel duidelijk worden dat er geen sprake is van loondienst. Voldoe je niet aan de snelroute? Dan ben je overigens niet automatisch werknemer. Dan blijft de huidige beoordeling gelden, waarbij alle omstandigheden samen worden bekeken.
De Creatieve Coalitie brengt bij de uitwerking de bijzondere beroepspraktijk van onze sector onder de aandacht. Een voorstelling heeft nu eenmaal een vaste tijd en plaats, een filmproductie vraagt om intensieve samenwerking en een artistieke opdracht kan langere tijd duren. Dat mag niet automatisch worden uitgelegd als werken onder leiding van een werkgever. Wij blijven daarom betrokken, zodat de wet niet alleen duidelijk is op papier, maar ook werkt voor makers en andere creatieve professionals.
Meer weten? Gebruik onze gids
Het is begrijpelijk dat de huidige regels niet altijd duidelijk maken wanneer je als zelfstandige werkt en wanneer sprake is van schijnzelfstandigheid. Dat geldt voor zzp’ers én opdrachtgevers. Maar daar hebben we iets voor ontwikkeld.
De Gids Handhaving op Schijnzelfstandigheid van De Creatieve Coalitie legt de negen belangrijkste gezichtspunten uit, bevat een praktische checklist en laat zien wat je kunt doen. De gids is jouw persoonlijke leidraad om je zelfstandige positie te versterken, betere afspraken te maken of, wanneer de feiten daarop wijzen, je rechten als werknemer op te eisen. De gids is vanaf vandaag gratis beschikbaar; je ontvangt hem als je je inschrijft voor onze nieuwsbrief.
Na het lezen van de Gids weet je precies hoe je schijnzelfstandigheid in jouw voordeel kunt laten werken.
