Reactie nieuwe Mediawet: geef onafhankelijke AV-makers een stem

Foto door Daan Jeurens

Lees meer nieuws

De Joodse Raad bracht een pijnlijk hoofdstuk uit de Nederlandse geschiedenis indringend naar een breed publiek. De Luizenmoeder hield de samenleving een herkenbare en hilarische spiegel voor. Achter zulke series staan onafhankelijke zelfstandige makers: scenarioschrijvers, regisseurs, acteurs, cameramensen en editors. Toch hebben zij volgens de huidige Mediawet geen formele stem in de besluitvorming van de publieke omroep. Zonder aanpassingen komt in de nieuwe wet daar ook géén verandering in.

Het kabinet Jetten maakt haast met het hervormen van de Nederlandse publieke omroep. Het is de grootste hervorming van de publieke omroep in haar geschiedenis. Inmiddels is het nieuwe wetsvoorstel gepubliceerd en ook de nieuwe wet beschrijft uitvoerig wie aan de bestuurstafel zit. De makers die op de set staan, die de ideeën bedenken en deze verfilmen, krijgen daar echter (weer) geen plek. “Dat is alsof in een restaurant iedereen over de menukaart mag meepraten en meebeslissen, behalve de koks”, schrijft het Comité Herzie de Mediawet in zijn reactie op de internetconsultatie van de nieuwe Mediawet.

Het comité steunt de inzet voor een eenvoudiger omroepbestel. Het waardeert de expliciete verankering van kunst en cultuur en de versterking van sociale veiligheid en redactionele onafhankelijkheid. Ook de governance van de publieke omroep gaat er volgens het comité op vooruit. Voor de positie van onafhankelijke AV-makers, in het bijzonder hun zeggenschap en eerlijke beloning, biedt het voorstel echter nog onvoldoende waarborgen. Daarom vraagt het comité om zes gerichte aanvullingen en verduidelijkingen.

Minder toegangspoorten

Met de hervorming van de publieke omroep verandert de markt waarin onafhankelijke AV-makers werken ingrijpend. De dertien huidige omroepen gaan op de schop en maken plaats voor vier omroephuizen en de NOS, met meerjarige afspraken over aanbod en budgetten.

De rechtstreekse pitchroute voor externe producenten bij de NPO vervalt. Daardoor zijn onafhankelijke AV-makers en externe producenten nog sterker aangewezen op de omroepen zelf. Juist nu er minder toegangspoorten komen, moet hun positie wettelijk worden geborgd, stelt het comité.

Het Comité Herzie de Mediawet is in mei 2026 opgericht door Dutch Directors Guild, Netwerk Scenarioschrijvers, Netherlands Society of Cinematographers, VERS Film & TV, Nederlandse Agenten Associatie en ACT Acteursbelangen. Alle zes zijn aangesloten bij De Creatieve Coalitie. Negen andere organisaties ondertekenden de reactie mee, waaronder Kunstenbond, Dutch Academy For Film en Screen Talent NL. Het comité benadrukt in de brief dat het in tegenstelling tot veel belanghebbenden geen individueel belang heeft, maar een beroepsbelang. Voor onafhankelijke AV-makers draait het niet om de posities en de poppetjes. Zij willen slechts onder goede omstandigheden de best mogelijke audiovisuele producties maken.

Zes voorstellen voor de wet

1. Een stem via een makersraad

Regisseurs, cameramensen, acteurs, scenarioschrijvers en editors weten welke draaischema’s haalbaar zijn en hoeveel tijd voorbereiding, research en montage vragen. Die beroepservaring bereikt de besluitvorming echter niet. “Ik vind het onbegrijpelijk dat de mensen die de programma’s, films en series daadwerkelijk maken, nauwelijks een stem hebben in de besluiten en werkprocessen die over hun werkzaamheden gaan”, zegt regisseur Bobby Boermans. “Als we de publieke omroep toekomstbestendig willen maken, moeten we niet alleen naar de bestuurders luisteren, maar juist ook durven te luisteren naar de makers zelf. Zij weten wat er speelt en wat er nodig is op de werkvloer om kwaliteit te kunnen blijven leveren.” Het comité stelt daarom voor om één makersraad bij de NPO in te richten. De makersraad moet bestaan uit leden die door representatieve beroepsorganisaties en vakverenigingen zijn aangesteld.

De makersraad moet advies kunnen geven over de strategische plannen van de NPO, de begroting en jaarplan, voor zover die de beroepspraktijk raken. Denk aan genrekeuzes, budgetten, productieomstandigheden en talentontwikkeling. De makersraad beslist niet over afzonderlijke producties: de programmatische en redactionele eindverantwoordelijkheid blijft bij de omroepen bestaan. Op deze wijze komt de praktijkkennis en ervaring daadwerkelijk op de bestuurstafel te liggen: nothing about us without us.

2. Fair Pay en billijke contractvoorwaarden

Onafhankelijke AV-makers mogen geen sluitpost van de begroting zijn. De huidige Mediawet verplicht de NPO al om honoreringsnormen voor freelancers vast te stellen, maar zegt niet dat die moeten aansluiten bij Fair Pay. Het comité adviseert in de brief om de honorariumrichtlijnen van de fairPACCT-ketentafel Film/AV als ondergrens in de wet op te nemen, waar van toepassing. Voor instellingen in de culturele basisinfrastructuur geldt sinds 2025 al de verplichting om aan te sluiten bij collectieve honoreringsafspraken of honoreringsrichtlijnen.

Veel producties komen tot stand via externe producenten. Ook dan moet de publieke omroep eerlijke beloning en billijke contractvoorwaarden waarborgen. Het comité benadrukt dat het belangrijk is dat deze normen ook als uitgangspunt worden genomen bij het vaststellen van de productiebudgetten.

3. Kwetsbare genres en onafhankelijke financiering

Onafhankelijke AV-makers zijn vaak verantwoordelijk voor fictie, documentaire en artistiek vernieuwend aanbod. De toelichting bij het wetsvoorstel erkent dat deze kwetsbare genres bescherming verdienen, maar in de wet zelf blijft de culturele taak van de publieke omroep breed omschreven. Het comité vraagt die taak te verduidelijken, zodat oorspronkelijke Nederlandse fictie, documentaire en ander artistiek risicovol aanbod dat onvoldoende via de markt tot stand komt, er expliciet onder vallen. Daaronder vallen ook enkelvoudige producties, zoals auteursdocumentaires en televisiefilms. Zulke producties kennen vaak hoge ontwikkelkosten en weinig mogelijkheden om die terug te verdienen. Omroephuizen moeten in hun aanbodplan laten zien wie voor dit aanbod zorgt en welk budget daarvoor meerjarig beschikbaar is. “De publieke omroep moet een plek blijven waar we verhalen kunnen vertellen die niet alleen worden bepaald door kijkcijfers of commerciële belangen”, zegt Boermans. “Juist daar moet ruimte zijn voor ambitie, artistiek risico en originele Nederlandse fictie. Als we die ruimte niet wettelijk beschermen, verliezen we precies datgene wat de publieke omroep zo waardevol maakt.”

Ook de financiering van deze genres verdient bescherming. Het voormalige Mediafonds was wettelijk verankerd. Recente ontwikkelingen rond het NPO Fonds laten volgens het comité zien hoe kwetsbaar die bescherming is geworden. Het comité vraagt daarom om een wettelijk verankerd, onafhankelijk fonds met een vast, geoormerkt budget en een onafhankelijke beoordeling door deskundigen.

4. Transparantie en toegang

Makers moeten kunnen zien hoe publieke middelen worden besteed en waar ze met hun voorstellen terechtkunnen. Het comité vraagt omroepen jaarlijks te laten verantwoorden of makers in de hele productieketen volgens Fair Pay worden betaald, en wat er gebeurt als dat niet zo is. Ook moet duidelijk zijn wie daarop toeziet.

Daarnaast moet voor makers helder zijn hoe ze een voorstel kunnen indienen: waar, volgens welke criteria en binnen welke termijn ze antwoord krijgen. Wordt een voorstel afgewezen, dan hoort daar een korte inhoudelijke uitleg bij. Het comité wil dat in de wet vastleggen.

5. Talentontwikkeling en doorstroom

De afzonderlijke NPO-taak om talentontwikkeling te bevorderen vervalt. De regering verwacht dat omroepen hierover straks afspraken maken bij de verdeling van het aanbod. De ervaringen van jonge makers laten volgens het comité zien dat duurzame talentontwikkeling niet vanzelf tot stand komt. “Ik vind talentontwikkeling essentieel voor de publieke media”, zegt Vera de Ruiter van VERS Film & TV. “Het geeft beginnende makers de ruimte om te groeien, biedt mensen die niet eerder de kans hebben gekregen een ingang om hun verhalen te vertellen en geeft meer ervaren makers de mogelijkheid zich verder te ontwikkelen, te verdiepen en te vernieuwen. Door ruimte te bieden aan makers in verschillende fases van hun loopbaan, kan de publieke media een divers en toegankelijk medialandschap creëren dat een afspiegeling is van de samenleving. Dat is wat mij betreft onmisbaar om haar democratische rol te kunnen vervullen.”

Het comité vraagt daarom in de memorie van toelichting op te nemen dat talentontwikkeling onderdeel blijft van de publieke mediaopdracht en een herkenbare plaats krijgt in het aanbodplan. De Raad voor Cultuur zou dit kunnen meenemen als vast onderdeel van zijn advies over dat plan.

Talentontwikkeling vraagt volgens het comité om meer dan telkens een nieuwe lichting een eerste kans bieden. Ook vervolgkansen, samenhang tussen ontwikkeltrajecten en professionele ontwikkeling gedurende de loopbaan verdienen aandacht. Het aanbodplan zou moeten beschrijven hoe de omroepen daarin voorzien, ook in de regio, en welke ruimte en middelen zij beschikbaar stellen. De makersraad adviseert hierover vanuit de beroepspraktijk.

6. Gelijke bescherming, ongeacht de arbeidsrelatie

Wie van opdracht naar opdracht werkt, moet ook op bescherming kunnen rekenen. De bestaande overkoepelende klachtencommissie staat al open voor zelfstandigen, ook bij indirecte of voormalige werkrelaties. Dat waardeert het comité. Het wetsvoorstel verplicht tot meldvoorzieningen en klachtenregelingen, maar omschrijft niet voor wie die toegankelijk zijn. Het comité vraagt in de wet vast te leggen dat ze openstaan voor iedereen die rechtstreeks of via derden voor de instelling of haar producties werkt of heeft gewerkt. Ook wil het dat naast ondernemingsraden de makersraad wordt betrokken bij het opstellen en wijzigen van de gedragscode.

Dezelfde zorg voor de makers

Het wetsvoorstel besteedt veel zorg aan de instituties van het bestel. Het comité vraagt diezelfde zorg voor de makers die het publieke media-aanbod dagelijks maken. Zeggenschap, eerlijke beloning en ruimte voor professionele ontwikkeling zijn volgens het comité onmisbaar voor een kwalitatief sterk en publiek mediabestel.

De volledige reactie lees je hieronder.

 
 

 
Volgende
Volgende

Hoe vrij ben jij? Doe mee aan de Monitor Artistieke Vrijheid