Lees meer nieuws
De Zelfstandigenwet belooft zzp’ers meer zekerheid, maar legt de lat voor creatieve zzp’ers nog te hoog. Dat stelt De Creatieve Coalitie in haar bijdrage aan de internetconsultatie, ingediend op donderdag 29 oktober. De koepelvereniging vraagt om ruimte voor artistieke aansturing, voorzieningen naar draagkracht en eerlijke betaling van álle gewerkte uren. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft aangegeven open te staan voor aanpassingen.
Wie een wet voor zzp’ers maakt, moet hun beroepspraktijk kennen. Daarom kwamen organisaties binnen De Creatieve Coalitie op 1 juli en 19 oktober 2026 online bijeen om het wetsvoorstel te bespreken. Minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie) en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid nodigden de Coalitie daarnaast meermaals uit om kennis en ervaringen uit de sector te delen. Via haar lidorganisaties vertegenwoordigt De Creatieve Coalitie 30.000 zzp’ers in de volle breedte van de culturele en creatieve sector.
Een extra route naar zekerheid
De voorgestelde wet moet vooraf duidelijker maken wanneer iemand als zelfstandige kan werken. Daarvoor komen er een zelfstandigentoets, die naar het ondernemerschap kijkt, en een werkrelatietoets, die de uitvoering van een opdracht beoordeelt. Wie aan beide voldoet én in de praktijk zo werkt, krijgt toegang tot een ‘veilige haven’. De bestaande beoordeling van alle omstandigheden blijft daarnaast bestaan. Wie de nieuwe toetsen niet doorstaat, kan dus nog steeds als zelfstandige werken als de bestaande regels daarvoor ruimte bieden.
‘We steunen het wetsvoorstel in de kern’, zegt Thomas Drissen, directeur van De Creatieve Coalitie. ‘Het is goed als zzp’ers hun beroepspraktijk af en toe tegen het licht houden. Maar de voorwaarden moeten begrijpelijk en haalbaar zijn. De lat ligt nu te hoog; met enkele sectorspecifieke aanpassingen kan die haalbaar worden. Onze boodschap aan de minister: aan de slag! Adeldom verplicht.’
Artistieke aansturing verduidelijken
Een acteur volgt regieaanwijzingen en een filmploeg moet gelijktijdig op de set zijn. Ook theater, musical en circus-producties vragen om gezamenlijke repetities. Zulke afspraken horen bij het werk en wijzen op zichzelf niet op een arbeidsovereenkomst. Toch is onvoldoende duidelijk hoe deze praktijk past binnen de voorwaarden voor zelfstandigheid. De koepelvereniging vraagt daarom artistieke aansturing expliciet op te nemen in de toelichting bij de wet, met voorbeelden die het onderscheid met werkgeversgezag verduidelijken.
Voorzieningen naar draagkracht
Voor toegang tot de veilige haven moeten zelfstandigen jaarlijks een minimumbedrag besteden aan voorzieningen tegen ondernemersrisico’s. Dat bedrag moet nog worden vastgesteld. De Coalitie pleit voor een percentage van het inkomen uit zelfstandig werk. Eén vast bedrag drukt immers zwaarder op lagere inkomens. Volgens de CBS-cijfers in de brief lag het mediane jaarinkomen uit zelfstandig werk in 2023 in de kunst op €22.800, tegenover €38.300 onder zzp’ers landelijk. Het gaat om zzp’ers voor wie zelfstandigheid de voornaamste inkomensbron is.
Ook gereserveerde buffers en sectorale afspraken moeten ruimte krijgen. Voor makers die opdrachten combineren met loondienst vraagt de Coalitie te verduidelijken hoe bestaande voorzieningen meetellen en dubbele lasten te voorkomen.
Eigen rekening en risico mag fair pay niet ondergraven
Zelfstandige makers lopen al risico’s: facturen blijven onbetaald, opdrachten vallen weg en bij tekortkomingen worden zij zelf aangesproken. De schrijvers van de brief vinden het daarom onbegrijpelijk dat betaling van alle gewerkte uren toegang tot de veilige haven kan bemoeilijken.
‘Die zekerheid moet er ook zijn wanneer fotografen hun gewerkte tijd op basis van nacalculatie factureren’, zegt Max van Olden, directeur van DuPho. Een fotograaf moet voor een fotoshoot dus een tijdsraming kunnen maken en achteraf alle gewerkte uren factureren, inclusief voorbereiding en nabewerking. Uurtarieven maken afspraken over fair pay zichtbaar in offertes en facturen. De wet mag opdrachtgevers niet aanmoedigen extra uren en risico’s bij makers neer te leggen.
Daarnaast vraagt de brief aandacht voor sociale zekerheid bij korte dienstverbanden, privacy bij een zelfstandigenverklaring en toegang tot de veilige haven voor starters en zzp’ers die via intermediairs werken. Goede voorlichting is nodig om te voorkomen dat opdrachtgevers de nieuwe route als de enige toegestane route gaan behandelen. De Coalitie wil dat haar lidorganisaties daarbij structureel worden betrokken.
‘Zorg ervoor dat de Zelfstandigenwet gaat werken voor alle ondernemende zzp’ers, dus ook voor kunstenaars, makers en andere creatieve zzp’ers’, zegt Peter van den Bunder, belangenbehartiger bij de Kunstenbond.
Bij de door De Creatieve Coalitie georganiseerde consultatiesessies deelden Kunstenbond, DuPho, Circuspunt, ACT Acteursbelangen, Dansbelang, Belangenvereniging Buitentheater, Samen1Stem, Nederlandse Agenten Associatie (NAA), Beroepsvereniging Beeldende Kunstenaars (BBK) en VERS Film & TV kennis en ervaringen met elkaar.
